Akıcı bir kalem gerçekten var mı?

Akıcı bir kaleme sahip olmak ne demek?

Bu kavramın kesin bir tanımı yoktur, ancak ne anlama geldiğini sezgisel olarak kavramak kolaydır. Bir yazı aracı olan kalemi akıcılıkla bir araya getirdiğimizde, bu ifadeyi şöyle açıklayabiliriz:

Bu beceri, okuması keyifli ve okuyucunun ilgisini çekebilen içerikleri kolayca ve verimli bir şekilde üretmeyi sağlar.

Kalem akıcılığının doğuştan gelen bir özellik mi olduğu, yoksa sonradan öğrenilip öğrenilemeyeceği hâlâ tartışılıyor. Hatta bazıları böyle bir özelliğin hiç var olmadığını savunuyor.

Bugün daha temel bir tartışmayı ele alacağız: Akıcı bir kalem, yetenekli yazarların yüksek kaliteli metinler üretmesini sağlayan gerçek bir özellik mi? Bu özelliğe sahip olmamak, yazarlık mesleğinde çalışma şansını ortadan kaldırır mı? Aşağıda bu sorulara açıklık getireceğiz.

Akıcı bir kalem gerçekten var mı?

Dilbilimin ilkelerinden birine göre, sözcük türetme süreci kullanışlılıkla şekillenir. Akıcı kalem diye bir ifadenin ortaya çıkmış olması, bazı metinlerin diğerlerinden daha rahat okunduğunu gösterir. Bazı metin yazarları diğerlerinden daha ilgi çekici yazar; bir içeriği okumak ruhunuza iyi gelen bir deneyim de olabilir, çukurlarla dolu bir yolda ilerlemek gibi de.

Bu basit gözlem zamanla kendine bir ad bulmuştur. Üstelik bu ad, iletişim amacını da iyi karşılar: Bir yazarın kaleminin akıcı olduğunu, diğerininkinin ise olmadığını doğrudan söyleyebiliriz.

Asıl mesele, bu dilsel genellemenin konunun bütün karmaşıklığını gözden kaçırmasıdır. Akıcı bir kaleme sahip olmak, ya var ya yok diye değerlendirilebilecek bir özellik değildir. Bu, anne karnında edinilen ya da pahalı bir eğitimi tamamlayınca kazanılan bir etiket değildir. Daha çok, 0 ile 1 arasında pek çok derecesi bulunan bir ölçek gibidir. Başka bir deyişle, bir yazar akıcı kalem dediğimiz özellikleri az ya da çok taşıyabilir.

Kalem akıcılığı neye bağlıdır?

Artık gerçeğin siyah ve beyazdan ibaret olmadığını biliyoruz. Akıcı bir kalem, bir anda kazanılabilecek ya da kaybedilebilecek bir şey değildir. Peki, bazıları rahatça yazarken başkaları neden zorlanır? Bunun arkasında iki etken vardır. Biri zihnimizde, diğeri ise yazdığımız konunun içinde saklıdır.

Nöral yapı

Her insan dünyayı kendine özgü bir biçimde tanır ve deneyimler. Benzersiz genetik yapı ve kişisel yaşam deneyimleri, düşünme biçimi de dâhil olmak üzere kişiliği şekillendirir. Erkeklerde yaklaşık 20–30 nmol/l düzeyinde ölçülen kandaki testosteron miktarı bile davranışları önemli ölçüde etkileyebiliyorsa, beyindeki sayısı 150 milyar olarak tahmin edilen ve her biri ayrıca 10 bin başka sinir hücresiyle bağlantı, yani sinaps kuran hücreler için ne söyleyebiliriz?

Böylesine karmaşık bir nöron ağı, her insanın kendine özgü düşünme biçimini etkiler. Yazı, düşüncelerin belirli kurallara bağlı işaretlerle ifade edilmesinden başka bir şey olmadığı için, her birimiz cümleleri farklı biçimde kurarız. Birbirinin aynısı iki yazı üslubunun bulunmamasının ve robotların insanlar gibi içerik üretememesinin nedenlerinden biri de budur.

Farklı yazma becerileri, her birimizin benzersiz düşünce yapısını yansıtır. Ancak bu, akıcı bir kaleme sahip olmayı sağlayan özel bir beyin bölgesi ya da belirli bir nöron düzeni olduğu anlamına gelmez. Burada varlığı ya da yokluğu kesin çizgilerle belirlenen değil, farklı derecelerde görülen bir özellikten söz ediyoruz. Dolayısıyla yalnızca bazı insanların düşüncelerini yazıya dökmeye daha yatkın olduğunu söyleyebiliriz.

İşin niteliği

Her insanın kendine özgü özellikleri, yazma becerileri de dâhil olmak üzere dil yetkinliklerini şekillendirir. Ancak yazma hızı, akıcılığı ve rahatlığı büyük ölçüde işin gerekliliklerine, yani hangi bilgileri aktarmamız gerektiğine bağlıdır.

Bir iş fazla düşünmeyi gerektirmiyorsa, akıcı bir kalemi korumak çok daha kolaydır. Neredeyse cümle “üretir” gibi son derece verimli yazabilirsiniz. Buna karşılık, bilgi bakımından yüksek nitelik gerektiren karmaşık bir görevle karşılaştığınızda kaleminizin akıcılığı bir anda kaybolur. Bu, yazma becerilerinizin aniden azalması mı demektir? Hayır. Yalnızca konu çok daha fazla dikkat ve düşünme gerektirir; bu da yazarken hissettiğiniz rahatlığı tamamen ortadan kaldırır.

Bir iş daha derin düşünmeyi gerektiriyorsa, doğru cümleler kurmak da zorlaşır. Bu, yazının doğal bir özelliğidir; çünkü yazı yalnızca düşüncelerle kâğıt arasında aracılık eder. Karmaşık ve zor konular arttıkça metni yazma süreci de yavaşlar. Böyle bir durumda, akıcı bir kalemle ilişkilendirilen özellikler önemli ölçüde sınırlanır.