Metinlerde widow, orphan, runt ve river: Ne anlama gelir?

Metin biçimlendirme nedir?

Bu işlem yazı karakteri, punto, metin stili, satır aralığı, girintiler ve paragraflar, kenar boşlukları, renkler, listeler ve numaralandırma gibi unsurları kapsar. Genel olarak metnin iki yana yaslanması ve satır aralığının 1,5 olması tercih edilir. Genellikle 11–14 punto arasında yazı boyutları kullanılır.

Metin dizgisi nedir?

Temel amacı akıcı bir okuma deneyimi sağlamak ve widow, orphan, runt ve river gibi istenmeyen görsel etkileri ortadan kaldırmaktır. Metin dizgisi sırasında aşağıdaki unsurlar dikkate alınmalıdır:

• satır uzunluğu − çok uzun satırlar okumayı zorlaştırabilir; çok kısa satırlar ise okuyucunun dikkatini dağıtabilir. Ortalama satır uzunluğunun yaklaşık 60–70 karakter olması önerilir. Bununla birlikte ideal uzunluk, yazı karakterine ve puntoya göre değişebilir.
• kelime bölme − kelimeler, okumayı zorlaştıracak uygunsuz bölünmeleri önlemek için doğru yerlerden bölünmelidir. Örneğin tek bir harfin satır sonunda kalması, kelimenin geri kalanının ise sonraki satıra geçmesi kötü bir bölme örneğidir. Doğru kelime bölme, metnin okunabilirliğini korumak açısından önemlidir.

Tipografik hatalar

Aşağıda metin dizgisinde sık görülen hatalar ve bunların açıklamaları yer alıyor. Bu hataları yapıp yapmadığınızı kontrol edin.

Widow (dul satır)

Bir paragrafın sonunda çok kısa, örneğin tek kelimelik, bir satırın bırakılmasıyla oluşan tipografik hatadır.

Orphan (yetim satır)

Bir paragrafın son satırının tek başına kalması ve yeni bir sütunun ya da sayfanın başında yer almasıdır.

Runt

Bir paragrafın ilk satırının önceki sütunun ya da sayfanın sonunda kalmasıdır. Böylece yeni paragrafın başlangıcı, önceki bölümün sonunda tek başına görünür.

River (nehir)

Özellikle iki yana yaslanmış metinlerde, kelimeler arasındaki boşlukların art arda gelen satırlarda dikey bir boşluk zinciri oluşturmasıdır. Bu görünüm okuyucunun dikkatini dağıtır.

Web sitelerinde metin biçimlendirme ve dizgi

Buna karşılık web sitelerinde satır sonunda tek başına kalan kısa sözcüklere ve bağlaçlara sıkça rastlanır; bu kullanım çevrim içi metinlerde genellikle kabul edilebilir. Yine de bu tür görsel sorunları azaltmak istiyorsanız HTML kodlarından yararlanabilirsiniz. Metin biçimlendirme ve dizgisinde en sık kullanılan ve en faydalı kodlar şunlardır:

• <h1> </h1> − birinci düzey başlık;
• <h2> </h2> − ikinci düzey başlık;
• <h3> </h3> − üçüncü düzey başlık;
•  <b> </b> − kalın metin;
• <i> </i> − italik metin;
• <u> </u> − altı çizili metin;
• <br> − sonraki satıra geçiş;
• <li> − liste öğesi;
• &nbsp; − bölünmez boşluk;
• <wbr> − yalnızca gerektiğinde kullanılmak üzere isteğe bağlı satır sonu.

Web metinleri dosyalara yazılan veya basılan metinlerden biraz farklı biçimlendirilse de estetik görünümlerine dikkat edilmeli; widow, orphan, runt ve river gibi hataların oluşması önlenmelidir. Türkçede bazı dillerdeki tek harfli bağlaç kuralı doğrudan uygulanmaz; ancak satır sonunda tek başına kalan kısa sözcükler yine de görsel açıdan düzenlenmelidir.