Eğik Çizgi Kullanım Kuralları

Eğik çizgi nedir?

Eğik çizgi birkaç farklı durumda kullanılır ve metinlerde çeşitli işlevler üstlenir. Öncelikle bazı bağlaçların yerine geçebilir (ör. veya, ya da), bu bağlaçları birbirinden ayırabilir (ve/veya) ve “başına” anlamındaki “per” ifadesinin yerine kullanılabilir (ör. km/saat).

Eğik çizginin kullanımı, boşluk bırakmayla ilgili bazı yazım kurallarının bilinmesini de gerektirir. Bazı durumlarda çizgiden sonra, bazen de hem önce hem sonra boşluk kullanılır (ör. kreş / devlet anaokulu veya kreş/devlet anaokulu). Bazı durumlarda ise boşluk bırakılmaz (ör. ve/veya).

Eğik çizgi ne zaman kullanılmalı?

Muhtemelen eğik çizgiyi oldukça sık ve tamamen sezgisel biçimde kullanıyorsunuz. Peki onu doğru kullandığınızdan emin misiniz?

Türkçede eğik çizgi 10 farklı durumda kullanılabilir.

1. “Veya” ve “ya da” bağlaçlarının yerine geçme. Eğik çizgi, alternatif kelimeleri veya ifadeleri birbirinden ayırır; örneğin yüksek/alçak, yukarı/aşağı.
2. “Ve” ile “veya” bağlaçlarını birlikte belirtme; örneğin mavi ve/veya gri, metro ve/veya otobüsle.
3. Ardışık dönemleri gösterme; örneğin 2022/23 eğitim yılı, XIX/XX. yüzyıl sanatı.
4. Alıntılanan şiir veya şarkı dizelerinin sonunu belirtme. Metin art arda yazıldığında, örneğin “Gün doğmadan neler doğar; / Umut her zaman vardır.”
5. Sayısal değerlerde “başına” veya “per” anlamını verme; örneğin 10 g/l, 90 km/s.
6. Basit kesirleri yazma; örneğin ¼ kadro, ¾ bardak.
7. Adresleri belirtme; örneğin Atatürk Caddesi 38/45 (bina ve daire numarasını ayırmak için).
8. Dosya ve belge referans numaralarını gösterme; örneğin belge no: A-17/16, referans no: TR 106/17.
9. Yabancı kısaltmaları belirtme; örneğin c/o (İngilizce care of, “… adresine” anlamında) veya a/a (Latince ad acta, “dosyaya” anlamında).
10. Çift numaralı yayın birimlerinde numaraları ayırma; örneğin 2/3. sayı veya kaynakçalardaki benzer gösterimler, örneğin sayı 3/2019.

Eğik çizgi ne zaman kullanılmamalı?

Bazen eğik çizgi yanlış kullanılır. Bu durum özellikle kullanım amacına benzeyen durumlarda ortaya çıkar ve hata yapmak kolaylaşır. Aşağıdaki kuralları öğrenerek bu hatalardan kaçınabilirsiniz.

Eğik çizginin yanlış kullanımı:

• tarihleri yazma; örneğin 24/12/2022 – YANLIŞ! (doğrusu: 24.12.2022);
• tam sayılarla birlikte basit kesirleri yazma – 1 ¼ (kesir çizgisi kullanılmalı ve değerler üst ve alt simge olarak düzenlenmelidir);
• “ve” bağlacının yerine geçme; örneğin Kaya/Demir – YANLIŞ! (doğrusu: Kaya-Demir);
• Türkçe kısaltılmış ifadeleri belirtme; örneğin Ankara k/İstanbul – YANLIŞ! (doğrusu: Ankara k. İstanbul).

Eğik çizgi boşluklu mu, boşluksuz mu? Kurallar

Bazı durumlarda eğik çizginin yanına boşluk koymak gerekirken bazı durumlarda boşluk bırakılmaz. Üstelik boşluk yalnızca eğik çizgiden sonra değil, önce de kullanılabilir. İlk bakışta karmaşık görünse de kurallar aslında oldukça basittir.

Boşluklarla ilgili 3 kuralı hatırlamanız yeterlidir:

• eğik çizgi tek tek sayıları veya kelimeleri ayırıyorsa boşluk kullanmayın; örneğin yukarı/aşağı, 2022/23;
• eğik çizgi ayırma işlevi taşıyorsa boşluk bırakmalısınız:
  – tek bir kelime ile bir ifade veya iki ifade arasında; örneğin havale / kredi kartı,
  – bir şiirden alıntılanan dizeler arasında: “Gün doğmadan neler doğar; / Umut her zaman vardır.”;
• boşluğu eğik çizginin sağında veya her iki yanında kullanabilirsiniz; önemli olan metnin tamamında aynı uygulamayı sürdürmektir.